Choroba Hashimoto, a nietolerancja laktozy

Wiele osób zastanawia się, czy nietolerancja laktozy i Hashimoto to przypadkowa zbieżność, czy faktyczny problem kliniczny. Warto podkreślić, że w populacji ogólnej Hashimoto występuje rzadziej niż nietolerancja laktozy. Jednocześnie u części pacjentów z chorobą Hashimoto obserwuje się objawy sugerujące nietolerancję cukru mlecznego.

Laktoza to cukier obecny w mleku i jego przetworach. Do jej trawienia potrzebna jest laktaza – enzym produkowany w jelicie cienkim. Gdy jej brakuje, dochodzi do sytuacji, w której spożycie laktozy wywołuje ból brzucha, wzdęcia czy biegunki.

W przypadku chorujących na zapalenie tarczycy typu Hashimoto, zwłaszcza przy współistniejącej niedoczynności tarczycy, może rozwinąć się wtórna nietolerancja tego cukru mlecznego – laktozy. Związek ten dotyczy zaburzeń pracy jelit oraz zmian w mikrobiocie.

Nietolerancja laktozy występuje u około 65-70% dorosłej populacji na świecie, a w Polsce problem ten dotyka ok. 1,5% niemowląt i dzieci oraz 20-37% dorosłych. Wartości te są wyższe w Azji i Afryce (nawet do 100%), podczas gdy w Europie Północnej nietolerancja ta występuje rzadziej, co wynika z genetycznie uwarunkowanego zmniejszenia produkcji enzymu laktazy u Azjatów i populacji afrykańskich (hipolaktazja pierwotna) po okresie niemowlęcym.

Większość ssaków po zakończeniu karmienia piersią traci zdolność skutecznego trawienia cukru mlecznego. U ludzi produkcja enzymu laktazy spada zwykle znacząco w pierwszych latach życia, choć tempo tego procesu może się różnić. W niektórych populacjach występuje jednak mutacja genu odpowiedzialnego za wytwarzanie laktazy, dzięki której dorośli mogą trawić mleko przez całe życie. Cecha ta częściej pojawia się w społecznościach, które wcześnie rozpoczęły hodowlę bydła.

Objawy nietolerancji laktozy mogą być niespecyficzne. Najczęściej pojawiają się:

• ból brzucha,
• wzdęcia,
• nudności,
• przelewanie w jelitach,
• biegunki po spożyciu mleka i produktów mlecznych.

Jeśli w ciągu 30 minut do 2 godzin po spożyciu produktu zawierającego laktozę pojawią się nudności, bóle skurczowe brzucha, wzdęcia lub biegunka, może to wskazywać na jej nietolerancję. Nasilenie dolegliwości jest indywidualne i zależy zazwyczaj od ilości spożytego cukru mlecznego.

Objawy mogą być podobne do tych, które towarzyszą innym nietolerancjom pokarmowym, takim jak nietolerancja glutenu czy alergia na białka mleka. Dlatego tak istotna jest odpowiednia diagnostyka.

U części pacjentów z chorobą Hashimoto, którzy mimo leczenia wykazują duże wahania w stężeniu hormonu tyreotropowego i jednocześnie przyjmują wysokie dawki lewotyroksyny zaleca się wykonanie testu w kierunku nietolerancji laktozy. W badaniach wskazuje się, że u niektórych osób eliminacja laktozy z diety może poprawić wchłanianie leku oraz stabilizować stężenie TSH.

Nietolerancje pokarmowe to reakcje organizmu niezależne od klasycznej alergii. Warto odróżnić nietolerancję cukru mlecznego od alergii na białka mleka, w której układ odpornościowy reaguje na białko przypominające tkanki tarczycy.

U osób z zapaleniem tarczycy typu Hashimoto przewlekły stan zapalny może wpływać na funkcjonowanie tarczycy oraz na wchłanianie składników odżywczych. Nabiał nie jest przeciwwskazany automatycznie, jednak u osób z nietolerancją laktozy spożycie mleka krowiego może powodować objawy ze strony układu pokarmowego.

Warto pamiętać, że liczba pacjentów z chorobą Hashimoto jest mniejsza niż liczba osób z nietolerancją laktozy – nie każda osoba z Hashimoto ma problem z laktozą.

Dlatego przed wprowadzeniem restrykcji żywieniowych warto przeprowadzić odpowiednią diagnostykę i ustalić, czy problem dotyczy nietolerancji cukru mlecznego, czy rzeczywistej alergii na białka w mleku. To pozwala uniknąć niepotrzebnej eliminacji wartościowych produktów i lepiej dopasować dietę do indywidualnych potrzeb organizmu.

Aby zdiagnozować nietolerancję laktozy wykonuje się test oddechowy wodorowy lub badania genetyczne. Diagnostyka jest kluczowa, ponieważ dieta eliminacyjna bez wskazań może prowadzić do niedoborów wapnia i witaminy D.

W przypadku nietolerancji laktozy polega to na czasowej eliminacji laktozy z diety i obserwacji objawów. Pacjenci z nietolerancją laktozy mogą sięgać po produkty bez laktozy lub fermentowane przetwory mleczne, takie jak kefir czy jogurt naturalny, które często zawierają mniej laktozy. Do naturalnie bezlaktozowych serów zalicza się przede wszystkim twarde, długo dojrzewające sery żółte oraz wybrane sery pleśniowe, w których podczas fermentacji bakteryjnej laktoza ulega niemal całkowitemu rozkładowi. Osoby z nietolerancją laktozy zazwyczaj dobrze tolerują takie sery jak Parmigiano Reggiano (parmezan), Grana Padano, Cheddar, Gouda, Edam, Ementaler czy Pecorino.

Wiele osób pyta: czy każda osoba chorująca na Hashimoto musi wprowadzić dietę niskolaktozową? Odpowiedź brzmi – nie. Eliminacja laktozy z diety powinna być uzasadniona wynikami badań i objawami klinicznymi.

U osób rezygnujących ze spożycia laktozy może rozwinąć się wtórna nietolerancja, jeśli jelita nie mają kontaktu z tym cukrem przez długi czas. Dlatego dieta bez laktozy powinna być stosowana rozważnie.

Jeśli cierpisz na Hashimoto, warto podejść indywidualnie do tematu diety. Nabiał może być źródłem wapnia i białka, ale u osób z nietolerancją laktozy wywołuje dyskomfort. Osobom z Hashimoto zaleca się obserwację organizmu, wykonanie odpowiednich badań i konsultację z dietetykiem. Wystąpienia wtórnej nietolerancji laktozy mogą być przejściowe i związane ze stanem jelit.

Wprowadzenie diety eliminacyjnej powinno odbywać się pod kontrolą specjalisty – dietetyka. Osoby chore na Hashimoto nie powinny eliminować nabiału „na wszelki wypadek”, jeśli nie występuje nietolerancja laktozy.

Choroba tarczycy, jaką jest zapalenie tarczycy typu Hashimoto, prowadzi do niedoczynności tarczycy i zaburzeń w produkcji hormonów tarczycy. Poziom TSH jest kluczowym wskaźnikiem monitorowania leczenia.

Niektóre badania sugerują, że u pacjentów z zaburzeniami wchłaniania laktozy może dochodzić do zmniejszenia skuteczności leczenia, zwłaszcza terapii hormonami tarczycy. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z Hashimoto powinna całkowicie eliminować mleko i jego przetwory z diety.

Choroba Hashimoto i nietolerancje pokarmowe mogą współistnieć, ale nie zawsze tak się dzieje. Występowania choroby Hashimoto nie należy automatycznie łączyć z koniecznością eliminacji nabiału. Kluczowe są: rzetelna diagnostyka, obserwacja objawów oraz indywidualnie dopasowana dieta przez specjalistę dietetyka.

Osoby z chorobą Hashimoto powinny dbać o optymalne funkcjonowanie tarczycy, stabilizację hormonów i zdrowie jelit. Pamiętaj, że odpowiednio dobrana dieta wspiera pracę tarczycy i pomaga utrzymać dobre samopoczucie – bez niepotrzebnych restrykcji.

Dietetyk kliniczny, absolwentka Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu na Wydziale Technologii Żywności i Żywienia Człowieka. Nieustannie rozwija swoje kompetencje uczestnicząc w konferencjach naukowych i szkoleniach. Pasjonatka zdrowego stylu życia i holistycznego podejścia do pacjenta. Od 2009 roku pomaga pacjentom odzyskać zdrowie, energię i radość z jedzenia. Specjalizuje się w układaniu indywidualnych planów żywieniowych, szczególnie dla osób zmagających się z chorobą (cukrzyca, insulinooporność, Hashimoto i inne).