Dieta

Cukrzyca – sprawdź, czy Ciebie również dotyczy

Cukrzyca staje się coraz powszechniejszą chorobą. Na tyle, że 14. listopada przypada Światowy Dzień Cukrzycy, który już w 1991 roku ustanowiły: Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna oraz Światowa Organizacja Zdrowia. Niepokojące jest to, że każdego roku liczba nowych zachorowań wzrasta, a wiele osób nadal nie wie, jakie są podstawowe objawy cukrzycy i jakie działania prewencyjne należy podjąć. Dlatego też warto wczytać się w ten tekst.

Cukrzyca – co to naprawdę jest?

Cukrzyca jest to grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów – zwłaszcza oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych [1]. Osoba chora na cukrzycę musi kontrolować poziom glukozy we krwi. W celu określenia stężenia glukozy wystarczy kropla krwi żylnej albo włośniczkowej np. z opuszka palca. Tabela poniżej przedstawia wartości prawidłowe glukozy i świadczące o chorobie [2].
Wartość prawidłowa na czczo 70–110 mg/dl 3,9–6,1 mmol/l
Cukrzyca >120 mg/dl 6,66 mmol/l

Czy grozi nam epidemia cukrzycy?

Dane świadczące o powadze sytuacji wspominają, że w 2011 roku na świecie było 366 mln osób chorych na cukrzycę [3], podczas gdy w 1980 roku było ich 153 mln [4]. Widać zatem, że w ciągu raptem 31 lat liczba chorych na cukrzycę wzrosła o 213 mln! Badania sugerują, że na świecie w ciągu najbliższych 20 lat nastąpi podwojenie liczby chorych na cukrzycę typu II (z 100 na 200 milionów osób). W Polsce szacuje się, iż chorych na cukrzycę jest około 2 miliony osób, przy czym prawie połowa z nich nie wie o swojej chorobie [5]. Według raportu Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej w Polsce w 2011 roku cukrzyków było 3,1mln osób, co stanowiło 10,6% dorosłej populacji, a 1mln osób nie wiedziało że na nią choruje [6]. Sytuacja zatem jest bardzo poważna.

Jakie są objawy wskazujące na możliwość występowania cukrzycy?

Tak naprawdę jest ich sporo. Właściwie każdy z nich powinien nas skłonić do sprawdzenia własnego zdrowia.
Najczęstszymi przyczynami występowania cukrzycy są:
  • wzmożone pragnienie
  • częste oddawanie moczu
  • nadmierny apetyt
  • utrata masy ciała
  • senność
  • zmęczenie i uczucie osłabienia
  • zmiany skórne o charakterze grzybiczym lub bakteryjnym
  • nieprzyjemny zapach z ust
  • podniesiony poziom cukru w badaniu laboratoryjnym krwi
  • pojawienie się glukozy i acetonu w moczu.

Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka?

Jeżeli należysz do osób o podwyższonym ryzyku wystąpienia cukrzycy, konieczne będzie monitorowanie poziomu glukozy w surowicy krwi. Osoby po 45. toku życia raz na 3 lata powinny zgłosić się na kontrolne badania glikemii.
Niezależnie od wieku, badanie to należy wykonać raz w roku u osoby:
  • z nadwagą lub otyłością
  • z nadciśnieniem tętniczym
  • z dyslipidemią (nieprawidłowe poziomy frakcji cholesterolu)
  • z cukrzycą występującą w rodzinie (rodzice lub rodzeństwo)
  • u kobiet z przebytą cukrzyca ciążową
  • u kobiet które urodziły dziecko o masie ciała powyżej 4 kg
  • u kobiet z zespołem policystycznych jajników
  • mało aktywnych fizycznie
  • z chorobą układu sercowo–naczyniowego
  • u których w poprzednim badaniu stwierdzono stan przedcukrzycowy

Jakie są typy cukrzycy?

Cukrzyca typu I (cukrzyca młodzieńcza, insulinozależna) jak sama nazwa mówi dotyczy dzieci i młodych ludzi. Choroba rozwija się wskutek uszkodzenia komórek beta trzustki, mających za zadanie wydzielać insulinę.
Przyczyna uszkodzenia komórek nie jest do końca poznana. Pierwsze doniesienia wspominają o zakażeniu wirusowym lub substancjach toksycznych wpływających na układ odpornościowy. Ten z kolei atakuje i niszczy trzustkę, w wyniku czego chory musi zacząć przyjmować insulinę.
Cukrzyca typu II (cukrzyca dorosłych, insulinoniezależna) dotyka najczęściej osób dojrzałych. Częstotliwość występowania tego typu choroby dotyczy 90% wszystkich przypadków cukrzycy. Przeważnie dotyka osób po 40. roku życia. U chorych na cukrzycę typu II trzustka prawidłowo pracuje, ale tkanki staję się niewrażliwe na insulinę. Dlatego w tym przypadku chory musi trzymać się ściśle diety, jeżeli okaże się nie wystarczająca wprowadza się leki przeciwcukrzycowe.
Cukrzyca ciążowa jest rozpoznawalna u kobiet w ciąży po doustnym podaniu glukozy. Konieczne jest szybkie zareagowanie i wprowadzenie specjalistycznej diety cukrzycowej. Nieleczona cukrzyca prowadzi do pojawienia się powikłań zarówno u matki, jak i dziecka. Jeżeli reżim żywieniowy nie pomoże, dodatkowo wprowadza się insulinę. Cukrzyca zazwyczaj cofa się po porodzie, jednakże istnieje duże ryzyko pojawienia się wtórnej cukrzycy typu II.

Cukrzyca – zalecenia dietetyczne

Dieta jest nieodzownym elementem leczenia cukrzycy. Warto jednak wiedzieć, że do jednych z głównych wytycznych należy zbilansowana dieta, składająca się z produktów ze wszystkich grup i opierająca się na produktach dozwolonych dla cukrzyków. Poza tym należy dbać o właściwą masę ciała i dostarczać potrzebną ilość energii wraz z pożywieniem (ilość dopasowana do wieku, płci, wzrostu oraz poziomu aktywności fizycznej), w pięciu, spożywanych regularnie posiłkach. Przy cukrzycy ważne jest, by zrezygnować z cukrów prostych (słodycze, soki, dojrzałe owoce), ponieważ podnoszą poziom glukozy we krwi. W diecie powinny pojawić się produkty zawierające dużą ilość błonnika pokarmowego, chude gatunki mięs i ryb oraz wędliny. Konieczna jest również rezygnacja z soli, alkoholu i tłuszczów pochodzenia zwierzęcego. Chorzy dla własnego dobra muszą także nauczyć się zliczać wymienniki węglowodanowe i zapoznać się z listą produktów o niskim indeksie glikemicznym.m.
Podsumowanie artykułu:
Z racji wzrastającej częstotliwości zachorowań na cukrzycę, warto raz na pół roku robić ogólne badania krwi. Ważna jest normalizacja masy ciała. Otyłość może przyczynić się do przyspieszenia pojawienia się tej jednostki chorobowej. Wyeliminuj ze swojego jadłospisu produkty o wysokim indeksie glikemicznym. Jeżeli chorujesz na cukrzycę, naucz się właściwie komponować swoje menu.

Literatura

  • Maciej Małecki Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2014. Dawna Diabetologia Praktyczna 2014, tom 3, Suplement A.
  • Dietlinde Burkhardt Jak odczytywać wyniki badań laboratoryjnych 2008r.
  • International Diabetes Federation. 2011. IDF Diabetes Atlas, 5th edn. Brussels, Belgium: International Diabetes Federation,. http://www.idf.org/diabetesatlas.
  • Danaei G. i wsp.: 2011. National, regional, and global trends in fasting plasma glucose and diabetes prevalence since 1980: systematic analysis of health examination surveys and epidemiological studies with 370 country–years and 2,7 million participants, The Lancet, published online, 25 June 2011, DOI:10.1016/S0140–6736(11)60679–X.
  • Jacek Walewski Jak radzić sobie z cukrzycą?
  • Aleksandra Cichocka Cukrzyca typu 2 Cz. I. Epidemia naszych czasów. Żywność–Żywienie choroby cywilizacyjne czerwiec 2013, tom 67.

O autorze

Patrycja Mazur — Specjalista ds. żywienia człowieka, dietetyk. Absolwentka Wydziału Technologii Żywności i Żywienia Człowieka, Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Twórczyni Diety OXY.
WRÓĆ DO BLOGA KONTAKT